تبلیغات
معماری - اثرات منفی سدها
چهارشنبه 10 خرداد 1391

اثرات منفی سدها

   نوشته شده توسط: ابوالفضل اسدی    


آیا سدها اثرات منفی هم دارند؟ نه تنها تالاب‌ها و دریاچه‌ها (مثلاً دریاچه‌ی ارومیه) با سدسازی بر روی رودخانه‌های ورودی، شورتر می‌شوند و رو به زوال می‌روند، بلكه حتی گاه دریاها نیز دچار مشكل می‌شوند: كم شدن آب شیرین ورودی به خلیج فارس ـ در كنار دیگر عوامل ـ سبب شورتر و آلوده‌تر شدن آب این دریا و در نتیجه، كم شدن جمعیت ماهیان و آسیب‌دیدن زندگی مردمی كه وابسته به صید هستند، شده است. سدها از نظر طول عمر مفید و پایداری در بهره‌سانی به جوامع انسانی، در قیاس با روش‌های دیگر بهره‌برداری از آب، فایده‌ی كم‌تری دارند. استفاده از آب در امتداد رودخانه‌ها، و در پایین‌ترین بخش‌های آن (مصب‌ها، تالاب‌ها، خورها) یا پخش سیلاب‌ها در دشت و هدایت این آب‌ها به سفره‌های زیرزمینی (آب‌خوان داری‌) كه شیوه‌های دیرینه‌ی بهره‌برداری از آب شیرین هستند، در كنار ارتقای روش‌های آبیاری و صرفه‌جویی، می‌تواند شكل پایدارتری را از زیست هماهنگ با محیط برای انسان رقم زند.



عمر مفید سدها معمولاً زیر صد سال است، اما رودها، تالاب‌ها و سفره‌های زیرزمینی، عمر هزاران ساله دارند. در ایران كه فرسایش خاك، به دلیل نابودی پوشش گیاهی مرتعی و جنگلی، بسیار بالا است، عمر مفید سدها به دلیل انباشته شدن رسوب، حتی كم‌تر از آن چیزی است كه سازندگان آنها پیش‌بینی كرده‌اند. مثلاً برای سد سفیدرود، یك عمر هشتاد ساله با ظرفیت 8/1 میلیارد مترمكعب پیش‌بینی شده بود، اما پس از چهل سال، حدود 600 میلیون مترمكعب از حجم آن/یعنی به اندازه‌ی سه برابر حجم سد امیركبیر) انباشته از گل و لای شده است. مقام‌های رسمی مسئول در بخش كشاورزی و آبیاری كشور (در برآوردی كه خوش‌بینانه به نظر می‌رسد) می‌گویند كه سالانه در حدود یك درصد از حجم مخازن سدها با رسوب پر می‌شود. با این حساب، با در نظر داشتن تعداد سدهای كشور، می‌توان گفت كه فقط با جلوگیری از فرسایش خاك و احیای جنگل‌ها و مراتع كشور، درواقع هر سال به اندازه‌ی یك یا دو سد به ذخیره‌ی آبی خود كمك خواهیم كرد. تازه، این به جز كمكی است كه پوشش گیاهی، به جذب اب در خاك و افزایش رطوبت محیط، می‌كند. سدها، مشكلات دیگری هم می‌سازند: به گفته‌ی مدیركل امور عشایری خوزستان، آب‌گیری سد كارون 3 دریاچه‌ای به طول 60 كیلومتر به وجود آورده كه نتیجه‌ی آن زیر آب رفتن هزاران هكتار اراضی كشاورزی، مراتع و خانه‌های مردم بوده است، و در طراحی این سد هیچ فكری برای مالكان عرفی منطقه نشده است (میراث خبر 12/5/84). با از میان رفتن مراتع و جنگل‌هایی كه به زیر آب می‌روند، فشار بهره‌برداران این نواحی، به نقاط دیگر منتقل می‌شود، یا دام‌داران و كشاورزان این مناطق، به حاشیه‌نشین شهرها بدل می‌شوند. در ایران، تا یكی دو سال اخیر، در برنامه‌های سدسازی هیچ توجهی به میراث فرهنگی و محوطه‌های تاریخی كه به زیر آب می‌روند، نشده است. با آب‌گیری سد كارون 3 بسیاری از آثار باستانی ایذه، از جمله كاروانسرای 700 ساله‌ی خار سیاه دون (و بی‌شمار آثار ناشناخته و كم شناخته شده‌ی دیگر) به زیر آب رفتند. در پروژه‌ی سد سیوند هم آثار بسیاری می‌رفت كه به كلی نابود شود، اما توجه سازمان‌های غیردولتی و مطبوعات به موضوع (با توجه به نزدیك بودن محل پروژه به آثار بی‌نظیر تخت جمشید و پاسارگاد) توانسته آب‌گیری سد را به تاخیر اندازد تا شاید گروه‌های پژوهشی بتوانند بخشی از میراث منطقه را نجات دهند. اما در ده‌ها برنامه‌ی سدسازی دیگر هیچ برنامه‌ی شناسایی آثار تاریخی و عملیات نجات‌بخشی میراث فرهنگی انجام نشده است. در آذربایجان، در جریان عملیات ساخت سد سهند پل ایلخانی گوچینلو تخریب شده و 9 محوطه‌ی باستانی در خطر غرق شدن است، در خوزستان، سد رامهرمز باعث نابودی سد باستانی جره خواهد شد؛ در فارس، سد ملاصدرا محوطه‌های باستانی مطالعه نشده‌ای را به زیر آب برده یا خواهد برد (روزنامه‌ی ایران 27/12/84).

از عوارض دیگر سدسازی، تخریب گسترده‌ای دامنه‌های كوهستانی در جریان خاك‌برداری و جاده‌سازی و احداث تاسیسات دیگر است. نمونه‌ی كوچك اما بارز در این زمینه، پروژه‌ی سد و نیروگاه سیاه‌بیشه در جاده‌ی چالوس است. در این پروژه، در چند كیلومتر از امتداد جاده، می‌توان شیب‌های سابقاً جنگلی و مرتعی را دید كه به كلی مخروبه و مبدل به دامنه‌های پوشیده از خاك سست و بی‌گیاه شده است. سدها، مسیر مهاجرت پاره‌ای از ماهیان را كه برای تخم‌ریزی از دریا به رودخانه می‌آیند، می‌بندند و به این ترتیب نسل آنها را رو به انقراض می‌برند. همچنین، اكوسیستم پایین دست سد به علت كم شدن یا قطع جریان آب، ونیز به دلیل باز كردن گاه به گاه دریچه‌های زیرین سد (برای رسوب‌زدایی) به شدت آسیب می‌بیند. خلاصه آن كه برنامه‌های سدسازی، از فعالیت‌هایی‌هستند كه محیط زیست را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهند. مطالعه‌ی بوم‌شناختی همه جانبه، در نظر گرفتن منافع بهره‌برادران سنتی مسیر رودخانه، توجه به منافع اقتصادی درازمدت به جای پاسخ دادن به نیازهای فوری یك منطقه، نظرخواهی از سازمان‌های زیست محیطی پیش از شروع پروژه، و باز گذاردن راه دسترسی به اسناد ارزیابی زیست محیطی طرح برای سازمان‌های غیردولتی، می‌تواند اثرات منفی سدسازی را به حداقل برساند.

برچسب ها: اثرات منفی سدها ،

Andre
پنجشنبه 16 آذر 1396 09:23 ب.ظ
Heya this is kind of of off topic but I was wondering if blogs
use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML.
I'm starting a blog soon but have no coding
know-how so I wanted to get advice from someone with experience.

Any help would be greatly appreciated!
feet complaints
شنبه 18 شهریور 1396 08:45 ق.ظ
Hi there friends, its enormous article concerning
tutoringand completely explained, keep it up all the time.
What do you do when your Achilles tendon hurts?
شنبه 14 مرداد 1396 02:16 ق.ظ
It's enormous that you are getting ideas from this article as well as from our discussion made at this place.
Where are the femur tibia and fibula?
دوشنبه 9 مرداد 1396 07:39 ق.ظ
It's awesome in support of me to have a website, which is helpful designed for my knowledge.
thanks admin
anonymous std testing
جمعه 2 تیر 1396 06:28 ب.ظ
بسیار ریشه از خود نوشتن در حالی که صدایی دلنشین ابتدا آیا واقعا حل و فصل
بسیار خوب با من پس از برخی از زمان.
جایی در سراسر جملات شما در واقع موفق به من مؤمن اما فقط برای while.
من هنوز کردم مشکل خود را با فراز
در مفروضات و یک خواهد را خوب به پر همه کسانی شکاف.
که شما در واقع که می توانید انجام
من می قطعا تا پایان در گم.
Jonna
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 10:48 ق.ظ
With havin so much content and articles do you ever run into any issues of plagorism or copyright infringement?
My site has a lot of exclusive content I've either
authored myself or outsourced but it seems a lot of it is popping it
up all over the internet without my permission. Do you know any solutions to help reduce content
from being stolen? I'd really appreciate it.
BHW
جمعه 1 اردیبهشت 1396 04:10 ق.ظ
I read this article fully on the topic of the comparison of hottest and earlier technologies, it's awesome article.
BHW
چهارشنبه 23 فروردین 1396 06:30 ب.ظ
This is a really good tip particularly to those new to the
blogosphere. Brief but very accurate info… Many thanks for sharing this one.
A must read post!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر